Kleuters spelen rekenspellen: goed voor executieve functies..

In de nieuwste Volgens Bartjes* staat een lezenswaardig artikel van Anneke Noteboom en Sophie Verheyen over de inzet van rekenspellen met kleuters. Het beschrijft een project op de Aletta Jacobsbasisschool in Arnhem. In dit project worden rekenspellen in gezet op school en thuis. Spelenderwijs worden rekenvaardigheden bij kleuters ontwikkeld. Maar niet alleen de rekenvaardigheden. Door het werken met rekenspellen kunnen ook de executieve functies worden getraind. Executieve functies zijn het vermogen om dingen te organiseren, te focussen en impulsen onder controle te houden. Verminderde executieve functies leiden tot problemen met doelgericht gedrag en liggen ten grondslag aan ADHD, autisme en leerstoornissen. Het zijn dus de functies in je brein die het mogelijk maken dat je rationele beslissingen neemt, impulsen beheerst en kunt focussen op wat belangrijk is. De auteurs van Slim maar… van Peg Dawson en Richard Guare onderscheiden elf vaardigheden:

• Respons-inhibitie: nadenken voordat je iets doet.
• Werkgeheugen: informatie in je geheugen houden bij het uitvoeren van complexe taken.
• Emotieregulatie: emoties reguleren om doelen te behalen of gedrag te controleren.
• Volgehouden aandacht: aandachtig blijven, ondanks afleiding.
• Taakinitiatie: op tijd en efficiënt aan een taak beginnen.
• Planning/prioritering: een plan maken en beslissen wat belangrijk is.
• Organisatie: informatie en materialen ordenen.
• Timemanagement: tijd inschatten, verdelen en deadlines halen.
• Doelgericht gedrag: doelen formuleren en realiseren zonder je te laten afschrikken.
• Flexibiliteit: flexibel omgaan met veranderingen en tegenslag.
• Metacognitie: een stapje terug doen om jezelf en de situatie te overzien en te evalueren.

©Hetty Compaan 

Noteboom (2014) geeft in het artikel “Volgens Bartjes” aan dat 7 van deze functies  in meer of mindere mate worden gestimuleerd door het spelen van (reken)spellen:

* werkgeheugen: informatie in je geheugen vasthouden bij een complexe situatie: welke kaarten hebben bv de mede spelers?,

* planning en prioritering: een plan maken over wat handig is voor het spel verloop,

* emotieregulatie: oefen in het omgang met winnen en verliezen, zien dat verliezen niet zo erg is, nieuw spel nieuwe ronde,

* reactie of respons-inhibitie: eerst denken en dan doen,

* flexibiliteit: je plannetje herzien, als een andere speler je voor is,

* volgehouden aandacht: je aandacht bij het spel blijven houden,

* metacognitie: nadenken over hoe je  het probleem tijdens het spel hebt aangepakt!

Redenen genoeg dus om de rekenspellen, naast het oefenen van rekenvaardigheden in de (kleine) kring of met ontwikkelingsmaterialen, toch maar weer eens uit de kast te halen!

* Noteboom e.a., Kleuters spelen spelletjes, Volgens Bartjes, Jaargang 34 Nummer 1,  Van Gorcum, Assen
** Peg Dawson en Richard Guare, Slim maar… Uitgeverij Hogrefe 2009, ISBN 978 90 79729 10 4

Spreuk 9

"Als je creatief wilt zijn, blijf dan gedeeltelijk kind, met de creativiteit en inventiviteit die kinderen kenmerken voordat ze door de volwassenen-maatschappij worden gedeformeerd."

Jean Piaget

© Hetty Compaan

Wist je dat je je ook kunt abonneren op de nieuwe spellen?

Wil je een berichtje ontvangen als ik een nieuw spel heb geplaatst?

Je kunt je ook abonneren op dit blog. Dan krijg je bij een nieuw spel op het weblog, een mailtje.

Dit kan door de startpagina uit te rollen en rechts zie je een invulveld waar je je emailadres kunt intypen en bevestigen door op submit te klikken. Op het aangegeven emailadres verschijnt een Engelstalige mail. Hierin staat een bevestigingslink, met de naam van dit blog in het Nederlands.

Opgave weblog: zie rechterkant van deze pagina

Het adres van het mailtje( wordt soms niet herkend en weggedaan als spam)

Soms kun je een link van google.docs niet openen.

Laat een bericht achter met je mailadres, dan stuur ik je het bestand per mail.

Rekenspel 67 Getallenladder

Groep:             3+,4,5
Materiaal:        papier, pen,

                       10  kaartjes met daarop vier willekeurige getallen onder de 10

                       voor klassikaal gebruik kunt u de kaartjes ook op het digibord maken

                       met een zandloper erbij voor de tijd

Domein:          getallen
Doel:               automatiseren van de sommen tot 20
Vorm:              klassikaal, individueel, tafelgroepje

De kinderen tekenen een ladder met 10 sporten. Naast elke sport schrijft het kind willekeurige getallen tot 20. Het spel begint onderaan. Een kind pakt een kaartje. Alle kinderen maken een som met de getallen op de kaart. De kinderen mogen erbij- en eraf sommen gebruiken. De som en het antwoord worden in de ladder geschreven. De gebruikte kaartjes worden weer onderop de stapel gelegd. Wie lukt het om de ladder vol te krijgen?

Tip:

Je kunt voor de vlotte doorgang van het spel ook een zandloper of timetimer inzetten.

Variatie:

U kunt ook meer sporten tekenen of anderen getallen gebruiken.

Rekenspel 66 Vlaggenspel

Groep:             2,3
Materiaal:        grote papieren driehoekjes, 
                       al naar gelang de versie van het spel, in verschillende kleuren
                       waslijn en knijpers
                       evt. een time timer of zandloper

Domein:          getallen
Doel:               getallenlijn van 1 tot 20
Vorm:              tweetallen

Het thema van de Kinderboekenweek 2014  is Feest. Daarom een spel met vlaggetjes.

Schrijf op 40 vlaggetjes 2 x de getallen van 1 tot 20. Doe de vlaggetjes in een doos of zak. De kinderen mogen de vlaggen niet zien. Span een waslijn van een stuk elastiek. Hang nummer 1 op.  Om de beurt mogen de kinderen een vlaggetje pakken uit de tas of doos halen. Past is het een 2 dan mag het op gehangen. Wie heeft als eerste de waslijn vol?

Tip:
Je kunt ook bij een ander getal beginnen en dan links of rechts aan  laten passen.

Tip:
Bij jonge kinderen kunnen je 2 of verschillende kleuren in de tas of doos doen. Laat kinderen dan een patroon bedenken en afmaken.

Tip:
Ook op een verjaardag van een kind te spelen. Of op een juffendag!

Een prentenboek over feest? klik hier voor de digitale versie: Rikki is jarig.

Rekenspel 65 Hoeveel knikkers in de fles?

Groep:             1+, 2,3,
Materiaal:        plastic fles en knikkers
Domein:           getallen
Doel:                schatten, tellen van aantallen, begrippen meer minder, meest 
Vorm:               klassikaal of tweetallen

U laat een fles met knikkers zien. U vraagt aan de kinderen: hoeveel knikkers denk je dat er in de fles zitten. U laat dit eerst schatten. U schrijft de antwoorden van de kinderen zichtbaar op. Vervolgens telt u samen met een kind de knikkers. Om de kinderen actief te laten meedenken stopt u halverwege en vraagt u: wie van de kinderen kan gelijk hebben? En wie zeker niet? Dan telt het kind verder en de uitkomst wordt bekend.

U kunt ook met verschillende afmetingen van flessen werken.

Als de kinderen het principe kennen, kan het spel in 2 of 3 tallen worden gespeeld. Een van de kinderen doet een aantal knikkers in de fles. De andere kinderen schatten hoeveel knikkers er in de fles zitten. Ze schrijven hun antwoord op. Dan worden de knikkers geteld. Wie had het antwoord goed of zat er het dichtste bij? Deze mag een knikker uit de pot pakken. Na 5 keer wordt er gekeken wie van de kinderen de meeste antwoorden goed had!

Rekenspel 64 Eitje

Groep:             4,5,6,
Materiaal:        eierdoos en pingpong bal
Domein:           getallen
Doel:                omgaan met getallen: optellen
Vorm:               groepje

In de kuiltjes van de eierdoos schrijft u cijfers: 5, 10, 15, 20, 25, 50.  De doos zetten we net voor een muur. Vanaf een afstand proberen de kinderen om de beurt het balletje in de doos te gooien en zo punten te halen. Is het een eitje, of niet? Hoeveel punten heb je gegooid?

Een spel dat ook prima in de pauze buiten gespeeld kan worden!

Variatie:

Makkelijker:  Verkort de afstand of gebruik meerdere dozen. Moeilijker: Het balletje moet eerst voor de doos stuiteren, dan tegen de muur en dan in de doos terechtkomen. Of bedenk zelf een andere weg.

Gebruik alleen de getallen van 1 tot 10.
Gebruik getallen hogere getallen: zoals 10,20,30 50, 100

Leuk:Verf je eigen eierdoos  in de mooiste kleuren. Maak teams en speel tegen elkaar.

Ideeën voor teamgesprek over rekenen

Wat handige tips voor een gesprek over rekenen in het team:

• Extra oefenen voor de Cito-toets met oude toetsen heeft vooral op de korte termijn effect. Pak het liever structureel aan. Het Cito meet of leerlingen de sommen echt begrijpen en of ze de juiste procedures en strategieën kunnen toepassen. Richt je liever daar op.
• Zet leerlingen niet te snel zelf aan het werk, maar benut de mogelijkheden van een centrale instructie zo veel mogelijk. Via de leerkracht komen de leerlingen beter tot verdieping van hun kennis.
• Je hoeft niet alle sommen uit een lesmethode te maken, maar kies. Kijk wat jouw leerlingen nodig hebben.
• Visualiseer de rekenbegrippen: hoe zien een halve, een kwart, een achtste enzovoort eruit? • Verwoord hardop wat je doet bij het rekenen.
• Laat leerlingen van elkaar leren. Laat ze als ze een oefening hebben gemaakt bijvoorbeeld in elkaars schriften kijken en elkaar uitleggen hoe ze een som hebben opgelost.

Bron: Mirjam Janssen, "Begin de dag met rekenen!" www.cps.nl